Omgevingswet 2021: meer oog voor de gewenste omgevingskwaliteit

‹ Terug naar overzicht
z Geplaatst op:

De manier waarop wij onze fysieke omgeving inrichten gaat volledig op de schop. Er komen minder regels. Dat betekent meer dynamiek in onze leefomgeving. Dus meer ruimte voor initiatieven, minder voor instandhouding. Dit zal ongetwijfeld ten koste gaan van stukjes natuur, maar de wet biedt ook kansen voor bomen en groen. De hovenier kan daar zijn voordeel mee doen.

Met de nieuwe Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Zodat het straks bijvoorbeeld makkelijker is om bouwprojecten te starten. Naar verwachting treedt de Omgevingswet in 2021 in werking.
Sinds 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht. Deze vervangt drie wetten: de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en Faunawet. Deze wet wordt onderdeel van de omgevingswet. De hovenier moet van de veranderende wetgeving op de hoogte zijn: het gaat niet langer om het vakgebied alleen, maar om het totaal. “Je kunt niet zeggen: ik wist het niet”, zegt Edwin Koot, adviseur Groene Buitenruimte bij EKootree. “Waar je ook aan het werk bent, je moet rekening houden met beschermde diersoorten. Als je bijvoorbeeld een vogel een dag lang niet in de buurt van een nestje laat komen, zijn de eieren koud. Beschermde diersoorten zijn er overal: onder struikgewas en haagstruiken, aan de waterkant waar je baggert.” Er gaat voor de hovenier nog meer veranderen, zegt hij. “Opdrachten zijn straks nog veel meer mengvormen. Denk aan groen en parkeren en een boom als lantaarnpaal. Groen wordt meer verticaal dan horizontaal. Dat stimuleert tot denken buiten de normale manier van werken. Dat is leuk, want zo wordt het vak van hovenier nog spannender!”
Koot heeft zich verdiept in de wijzigingen in wet- en regelgeving voor groen en bomen. “Bij herinrichtingsplannen is groen door de wetswijziging eerder in beeld. We zijn ons meer bewust van beschermde plant- en diersoorten. En hebben meer oog voor de gewenste omgevingskwaliteit.”

Omgevingskwaliteit

Met het invoeren van de Omgevingswet gaan het beleid, de bescherming en het beheer van groen en bomen veranderen. Koot legt uit: “De oude standaards voor het beschermen van bomen vervallen. We moeten daarom anders gaan denken en doen. We moeten op zoek naar een nieuwe balans tussen beschermen wat waardevol is en ruimte bieden aan nieuwe ontwikkelingen. Voor een goede omgevingskwaliteit zijn belevingswaarde, gebruikswaarde
en toekomstwaarde, maar ook thema’s als gezondheid en veiligheid van belang. Groen kan hierin een bindende factor zijn. Groen in onze directe leefomgeving is immers weer helemaal ‘in’.”

Het nieuwe samenwerken

Bij bouw en aanleg is steeds meer aandacht voor de omgeving. Dat was vroeger anders. “Toen was het gebruikelijk om eerst een bouwvergunning aan te vragen”, vertelt Koot. “En als alles was goedgekeurd en de bouw kon beginnen, bleek er nog een waardevolle boom te staan. De kap van die boom was dan nauwelijks meer te voorkomen. Dit was het gevolg van sectoraal werken: elk vakgebied deed zijn eigen ding. De wegenbouwer hield zich bezig met de verharding. De groenaannemer met de bomen en het groen. Van enige afstemming was nauwelijks sprake. Beter gezegd: bouw was in de meeste gevallen leidend en daarna kwam pas het denken over het groen aan de beurt. Soms, of zelfs vaak, veel te laat. Tegenwoordig is er gelukkig veel meer coördinatie en overleg vooraf. Dan komen ook de waardevolle bomen in het plangebied aan bod en we overleggen hoe we daarmee rekening kunnen houden. Hoe zijn deze bomen in te passen? Ook kijken we in een veel vroeger stadium naar de groeivoorwaarden voor nieuw groen.”
“Meer afstemming tussen civiel en groen is sowieso gunstig”, benadrukt Koot. “Groen verlevendigt onze leefomgeving letterlijk en figuurlijk. Het lijkt op een open deur, maar een boom leeft en een lantaarnpaal niet. Dat is een fundamenteel verschil. Bij oplevering van een project brandt de lantaarnpaal meteen, terwijl een boom langzaam in zijn functie groeit. Als die boom daarvoor voldoende kansen krijgt.”

Minder regels

De inwerkingtreding van de Omgevingswet staat nu gepland in 2021. Dat lijkt nog ver weg, maar de voorbereidingen op deze wet zijn al in volle gang. Dat moet ook wel, want er staan grote veranderingen op stapel. In de wet komen alle regels die te maken hebben met de fysieke leefomgeving en dat is nogal wat. Het gaat niet alleen om alle regels over natuur, landschap, cultureel erfgoed, maar ook om regels over bouwen, slopen, aanleggen en dergelijke. Kortom: alle activiteiten die de leefomgeving veranderen. Bij de
invoering van de Omgevingswet verdwijnen alle bestemmingsplannen en kapverordeningen in de prullenbak. Gemeenten zijn vanaf die tijd verplicht te werken met een omgevingsplan. De bepalingen uit bestemmingsplannen en verordeningen komen hierin in gewijzigde en afgeslankte vorm terug.

Nieuwe boombescherming

De komst van de Omgevingswet betekent niet dat bomen voortaan onbeschermd zijn, zegt Koot. “Gemeenten kunnen nog steeds een kapverbod hebben en vergunningen voor kappen eisen, maar dan wel in het omgevingsplan. Een omgevingsplan is concreter dan een bestemmingsplan, en ook algemener dan een verordening. Hoe deze bescherming van het omgevingsplan er precies uit gaat zien, weten we nog niet Voer voor discussie dus.”
Hoe dan ook, het is duidelijk dat we andere wegen gaat bewandelen in boombescherming. Koot: “Bijvoorbeeld door voorwaarden te stellen aan kap: je krijgt pas toestemming om te kappen, als je eerst een andere boom herplant.”

Cursus Bomenrecht

Minder regels brengen vele veranderingen met zich mee. Dit vergt een nieuwe kijk op de
mogelijkheden tot de bescherming van bomen en groen. Boomjurist Bas Visser en boomspecialist Edwin Koot geven daarom met enige regelmaat cursussen over dit onderwerp aan groene vakmensen. Aan de hand van goede voorbeelden lichten zij toe op welke wijze die wijzigingen een positief effect (kunnen) hebben op ‘ons’ groen. Ze laten ook zien hoe ‘natuur’ geen obstakel maar een meerwaarde voor een project kan zijn.
De eerstvolgende dagcursus ‘Bomenrecht, voorbereiden op de Omgevingswet’ is woensdag
30 mei 2018 in Driebergen. Zie www.EKootree.nl voor meer informatie.