Buitenstebinnentuin rustpunt van oncologiecentrum

‹ Terug naar overzicht
z Geplaatst op:

In het oncologiecentrum van Viecuri Medisch Centrum in Venlo krijgen patiënten vaak ingrijpende berichten te verwerken. Met de opening van de BuitensteBinnenTuin is er letterlijk en figuurlijk een groene oase van rust ontstaan, waar mensen met kanker troost en afleiding vinden. Jean Henkens tekende voor het ontwerp, dat uiteindelijk door het team van Rick Smits Total Green uit Maarheeze werd uitgevoerd.

Het prikkelen van de zintuigen, via natuur, kunst en cultuur; dat is het doel van de BuitensteBinnenTuin. Chirurg-oncoloog Paul Nijhuis van Viecuri bedacht jaren geleden al het concept, dat hij Human Sense Modulation noemt. Nijhuis: “Ik geloof erin dat het prikkelen van de zintuigen enorm veel invloed kan hebben op iemands gemoedstoestand. Denk maar eens aan de geur van appeltaart, die we associëren met warmte en gezelligheid.”

Datzelfde principe staat centraal in de BuitensteBinnenTuin. “Hier komen patiënten – door de juiste inzet van verlichting, bloemen, planten en geluiden zoals kabbelend water en het getjilp van vogels – in een andere wereld. Het doel is dat patiënten iets rustiger de spreekkamers binnenkomen en daardoor beter ontvankelijk zijn voor de informatie die ze te horen krijgen van de specialist. En voor of na een afspraak kunnen ze in de tuin ook even de zinnen verzetten.”

BuitensteBinnenTuin is groen hart

buitenstebinnentuin Jean Henkens

Jean Henkens: “Met ons werk kunnen we een bijdrage leveren aan het welbevinden van mensen.” (Foto: Hans van der Beele)

De BuitensteBinnenTuin, die eind september werd geopend, grenst direct aan het Oncologiecentrum en is aan drie zijden omgeven door ziekenhuisgebouwen. De tuin bestaat uit een prairietuin met vijver en een 5 meter hoge kas met tropische beplanting. Jean Henkens, bioloog en landschapsarchitect bij Center Parcs, is de bedenker van de BuitensteBinnenTuin: “Het was voor mij als landschapsarchitect van vakantieparken een heel bijzondere ervaring en een voorrecht, om voor VieCuri een groen hart voor hun gasten te ontwikkelen.”

Henkens werkt al 23 jaar samen met het team van Rick Smits Total Green uit het Brabantse Maarheeze. Hovenier Rick Smits: “Voor Center Parcs verzorgen wij in samenspraak met Jean Henkens in zeven landen door Europa de aanleg en onderhoud van alle grote tuinen en binnenparadijzen.

Dat zijn extreem grote projecten, waarbij we immense tropische binnenjungles van a tot z aanleggen: van 12 meter hoge bomen die 5.000 kilo per stuk wegen tot het laatste orchideetje aan toe. Toen Jean Henkens mij vroeg mee te denken over de tuin voor het Oncologiecentrum in Venlo, stond ik daar direct positief tegenover. Het is een heel diverse tuin geworden met veel verschillende soorten beplanting. We plaatsten in totaal ruim 5.500 planten; de lijst met plantensoorten was drie A4’tjes lang!”

Henkens begon zijn schetsen vanuit een bijzonder uitgangspunt. De ontwerper licht toe: “Ik ben gestart met het idee dat je in het ziekenhuis op wel honderd plekken je handen kunt wassen, maar er nog geen plek was waar je je geest kunt zuiveren. Deze tuin moest daarom als het ware de reinigingsplek voor de geest worden. Maar wat heb je daarvoor dan nodig aan groen? Wat mij betreft bomen, planten en bloemen die op vele manieren prikkelen. Die je even afleiden van de zorgen door hun bijzondere kleuren, geuren en vormen.” Henkens noemt als voorbeeld een aantal grassoorten zoals Panicum virgatum (vingergras) die stijf naar boven steken tussen de plooi- en buigzame Dicentra spectabilis (gebroken hartjes). “Ik heb ieder element met een bepaalde gedachte op papier gezet. Zo hebben we in deze tuin alleen maar driestammige bomen gebruikt, met daarbij de gedachte dat je nooit alleen op de wereld bent. Je wortels als mens zijn altijd verbonden met andere mensen.”

Onder meer de Cornus Controversa (reuzenkornoelje) kreeg een plek in de tuin. Henkens: “Deze boom met aparte groeivorm heb ik gecombineerd met een Betula utilis Doornbos (witte berk). Deze straalt iets grilligs, bijna arrogants, uit.” De bodembedekking in de tuin wordt onder meer bepaald door Nepeta (kattenkruid) en Phlox. “Deze planten stralen een soort nederigheid uit, net als de vele soorten Saxifraga’s.”

De kas is ook een belangrijk onderdeel van de tuin en biedt mensen met een kwetsbare gezondheid een beschutte plek om toch te genieten van groen. “Daar hebben we onder meer Blechnums en Aspleniums (tong- en ijzervarens) en Cercis siliquastrum (judasboom) gebruikt.”

Aantrekkelijk in alle seizoenen

Het ontwerp gaat uit van een tuin die aantrekkelijk is in alle seizoenen. “Ook in de herfst en de winter moet er leven in de tuin zitten, moet er iets gebeuren”, zegt Rick Smits. “Daarom knippen we alles pas terug net voordat het nieuwe groen uitspringt, in het voorjaar. Hierdoor houden we de periode dat de tuin echt kaal is zo beperkt mogelijk. Om die reden zijn ook diverse planten met een lange bloeitijd verwerkt in het ontwerp. Denk bijvoorbeeld aan de Rudbeckia; deze bloeit vanaf de zomer tot de herfst.” Daarnaast zijn diverse planten en bloemen uitgezocht vanwege hun aantrekkingskracht op vogels, vlinders en insecten. Denk aan Phlox paniculata, Anemoon pulsatilla en Rudbeckia.

De BuitensteBinnenTuin kwam tot leven tussen de ziekenhuisgebouwen op een kaal grasveld van zo’n 40 x 40 meter. “We hebben er met vijf man zo’n achthonderd uur aan gewerkt om het ontwerp van Jean te realiseren”, zegt Smits. “De werkzaamheden an sich, zoals het metselwerk aan de kas, het planten en het aanleggen van de vijver, waren voor ons gesneden koek. Ook de aanvoer van materialen verliep soepel gezien er één doorgang naar de weg was, zodat we ook met groot materieel de tuin konden betreden. Wat het project zo bijzonder maakt, is vooral het doel dat iedereen voor ogen heeft met de tuin. Namelijk dat ernstig zieke mensen een moment van rust en ontspanning in het groen ervaren.”

Tijdens de werkzaamheden hadden patiënten en medewerkers van VieCuri vrij zicht op de vorderingen. “Dat zijn we wel gewend van ons werk bij Center Parcs”, lacht Smits. “Mensen kijken altijd, maar als je druk aan het werk bent, merk je dat nauwelijks. Zeker toen de tuin in een wat verder gevorderd stadium kwam, hoorden we van onze contacten in het ziekenhuis dat patiënten heel enthousiast reageerden. Het is leuk om al in zo’n vroeg stadium positieve feedback te krijgen.”

Geen winstbelang

oncologiecentrum buitenstebinnentuinDe tuin is voornamelijk door giften tot stand gekomen. De aanleg van de BuitensteBinnenTuin was voor hovenier Smits een project zonder winstbelang. “De kosten moesten natuurlijk gedekt worden, maar we hanteerden een uurprijs zonder marge om de kosten voor het ziekenhuis zo laag mogelijk te houden. We hebben niet alleen in de vorm van uren, maar ook in de vorm van materialen gesponsord, zoals bamboeschermen, vogelhuisjes uit gerecycled hout en grote maaskeien. Wanneer ieder hoveniersbedrijf eens in de zoveel jaar een dergelijk project realiseert, zou dat heel mooi zijn. Het is belangrijk om als hoveniersbranche ons steentje bij te dragen aan de maatschappij, zeker als het voor mensen bestemd is die het écht nodig hebben.”

Henkens sluit zich daarbij aan. Hij verwacht een nieuwe trend in het groenvak: “Dichter bij de natuur staan draagt bij aan het welbevinden van mensen en leidt zelfs tot een snellere genezing. Wij als groensector beschikken over veel meer creativiteit dan de buitenwereld misschien denkt. Met ons werk kunnen we een bijdrage leveren aan het welbevinden van mensen. De BuitensteBinnenTuin is daar een bijzonder voorbeeld van!”

Daphne Doemges

Branchevereniging VHG ondertekent Green Deal Duurzame Zorg

Ook de VHG ziet de meerwaarde die groen kan bieden voor de zorgsector. Daarom verbond de brancheorganisatie zich onlangs aan de Green Deal ‘Duurzame Zorg voor een gezonde toekomst’. Hiermee schaart de brancheorganisatie zich achter de ambities om CO2-emissie in deze sector terug te dringen, circulair werken te bevorderen, medicijnresten in water terug te dringen en een gezonde leef- en verblijfsomgeving te creëren in en buiten zorginstellingen. VHG wil haar bijdrage aan deze Green Deal leveren met de inzet van de VHGconcepten De Levende Tuin en Het Levende Gebouw. In beide concepten is een onderdeel over de zorg opgenomen. VHG-directeur Egbert Roozen: “We kunnen (zorg)instellingen inspireren en ondersteunen met onze groene kennis. We zien bijvoorbeeld dat steeds meer ziekenhuizen groen toepassen in om op hun gebouwen. Ook zorgcentra doen steeds meer met groen. Met de partners binnen deze greendeal gaan we aan de slag met het verder uitwerken en toepassen van de groene baten in de zorg.”

Dit artikel is verschenen in Hoveniersvak 4 2019. Niet ontvangen? Klik dan HIER.