Een zachtere winter biedt meer mogelijkheden

‹ Terug naar overzicht
z Geplaatst op:

Een palm- of olijfboom planten, geraniums snoeien en gewoon laten staan of wat extra tropische sferen creëren met albizia? Wat voorheen absurd leek in de Nederlandse tuin, vormt vandaag de dag geen uitzondering. De winter wordt steeds zachter. Dat betekent in de eerste plaats meer werkbare dagen voor de hovenier, maar het effect van een veranderend klimaat reikt verder.

Om met die klimaatverandering te beginnen… In hoeverre daar daadwerkelijk sprake van is, daarover wordt door wetenschappers nog dagelijks gesteggeld. “Het enige wat wij weten is dat de kans op koude winters steeds kleiner wordt”, vertelt Margareth Hop van Actifolia uit Bodegraven. Dit bedrijf adviseert groenprofessionals over het functioneel toepassen van beplanting in de openbare ruimte. “Maar het is niet zo dat die kans nu nul is. We kunnen nog steeds een Elfstedentochtwinter krijgen. Het is dus niet verstandig om een heel ‘zacht’ assortiment te gebruiken. Bij beplanting die gewoonlijk wat minder lang meegaat, zoals vaste planten en heesters, zijn de risico’s minder groot. Daar zien we dan ook echt wel verschuivingen in het assortiment.”

Een voorbeeld dat Hop vaak gebruikt is Hydrangea Macrophylla. “In de jaren zestig werd er nog in een vakblad over geschreven als ‘een mooie plant, maar helaas alleen binnen te gebruiken’. Nu staat de boerenhorensia overal in tuinen en is-ie ook winterhard genoeg. Viburnum tinus is ook zo’n voorbeeld. Deze is niet zo heel vorstbestendig, maar zeker in het westen van ons land, waar de temperatuur doorgaans minder ver zakt, wordt de heester steeds meer toegepast.”

bollen planten winterHetzelfde geldt bijvoorbeeld voor Gunnera en Hebe, merkt Hop die zelf een Fatsia japonica in de tuin heeft staan. “Twaalf jaar geleden gekocht als kamerplant. Hij laat hooguit een keer zijn blad hangen.”

Zachte winter, breder keuzepalet

Ben van Ooijen, directeur van de Tuinen van Appeltern, ziet die verschuivingen ook. “Er worden meer mediterrane planten toegepast, omdat die nu gemakkelijker overleven. Zo zijn er lavendelsoorten die eigenlijk niet bestand zijn tegen ons klimaat, maar nu toch steeds meer gebruikt worden. En planten die voorheen uit de grond werden gehaald in de winter, zoals dahlia’s, blijven nu gewoon zitten.”

Ook Rowan Paalvast van Montferland Hoveniers uit Didam is de afgelopen tien jaar meer sortiment gaan toepassen dat voorheen kapotvroor en nu hooguit lichte schade oploopt. Olijfbomen bijvoorbeeld, maar ook mediterrane bomen als Albizia. “Kwekers bieden ons een breder palet om uit te kiezen en dus kunnen we meer bijzondere dingen toepassen. Dat is mooi, want consumenten willen steeds iets anders.” Hij benadrukt dat het gaat om planten die voorheen op het randje zaten qua winterhardheid.

Verbena en Gaura zijn daar volgens Leon Ouwerling van Ouwerling Hoveniers uit Honselersdijk voorbeelden van. Zelf zal hij niet ineens allerlei subtropische planten aan zijn klanten adviseren. “Het hoeft maar één keer te gaan vriezen… Al hebben we daar in onze kustprovincie minder snel last van. Ik kan me voorstellen dat de zachtere winters in het oosten nog beter merkbaar zijn.” Paalvast beaamt: “Er kan inderdaad zomaar 5 ºC verschil zitten tussen Oost- en West- Nederland. Aan de kust is het al veel langer zachter in de winter. Nu merken wij dat ook”, lacht hij.

Volplannen

Behalve een breder assortiment om uit te kiezen, merken hoveniers vooral dat ze meer werkbare dagen hebben met de winters van nu. Paalvast: “Ik heb nu ruim twintig jaar een eigen bedrijf met inmiddels acht man in dienst. Voorheen kon het werk ‘s winters zomaar vier of vijf weken stil liggen. Nu plan ik die maanden eigenlijk helemaal vol. Als het eens een week vriest, lossen we dat wel op. Het betekent onder aan de streep een beter rendement.”

zachte winter graszodenOok bij de Tuinen van Appeltern, waar het seizoen al met een maand verlengd is tot januari, merken ze dat je langer de tijd hebt om dingen te doen. “Bollen planten bijvoorbeeld”, vertelt Van Ooijen. “Dat maakt het voor onze tuindienst wat relaxter. Anderzijds is er ook meer werk dan voorheen. Zo groeit gras veel langer door, waardoor het vaak in december nog gemaaid moet worden.” Volgens Ouwerling worden graszoden tegenwoordig tot aan kerst aangeboden. “Het uitrollen gaat aan het begin van de winter nog gewoon goed. Zo verschuift alles een beetje.” Paalvast ziet dat ook: “Wij hebben ons altijd aangepast aan de natuur. De ene keer snoei je wat eerder, de andere keer wat later. Dat is in de afgelopen jaren niet veranderd. Het voordeel is dat het, door de zachtere weersomstandigheden, makkelijker plannen is.”

Andere hardheid

Alles heeft een keerzijde, ook de zachtere winters. Zo is een goede vorst goed voor de natuur, meent Van Ooijen. “Het draagt bij aan een goede bodemstructuur, schadelijke organismen vriezen dood en het maakt planten harder. Neem bijvoorbeeld een simpele laurierhaag. Als die vijf jaar geen vorst ervaart, krijgt hij toch een andere hardheid en is de kans op schade groter.” Bovendien is het volgens Van Ooijen goed voor het hele systeem als het een periode flink vriest. “De sterkste planten blijven over, de zwakke gaan dood.” En dat geldt ook voor insecten en organismen. Paalvast vult aan: “De laatste jaren duiken er allerlei plagen op, zoals de buxusmot en eikenprocessierups. Mogelijk door de zachtere winters, maar zeker weten doen we dat niet.”

Bovendien staan tegenover de zachte winters steeds extremere zomers met droogte en hitte of plensbuien. “Daar moeten we rekening mee houden qua assortiment”, stelt Hop. “De regel ‘Zet de juiste plant op de juiste plek’ wordt nóg belangrijker. Dat vraagt om plantenkennis en daar kun je als hovenier van profiteren.” Daarbij ziet Hop een toenemende vraag naar de aanleg van drainage, regentuinen en groene daken, en vermoedt zij dat de bodem steeds vaker wordt afgedekt met een speciale afdeklaag. “Met deze zogenoemde mulchlaag wordt vocht beter vastgehouden in de bovenlaag van de grond. Dat is een voordeel in droge perioden, zeker voor jonge planten die nog niet diep geworteld zijn.” Ook Ouwerling ervaart droge zomers als een grotere zorg dan zachte winters. “Het is belangrijk klanten bewust te maken van de extremen en de juiste voorzorgsmaatregelen te treffen”, besluit hij. En voor de hoveniers die ’s winters vaak worden ingeschakeld om te strooien of sneeuwruimen is er hoop: een Elfstedentochtwinter is niet uitgesloten.

Jeannet Pennings

Dit artikel is verschenen in Hoveniersvak 4 2019. Niet ontvangen? Klik dan HIER.