Help het groen de zomer door

‹ Terug naar overzicht
z Geplaatst op:

De zomer van 2018 was de warmste zomer in ruim drie eeuwen. Met temperaturen tot wel 38 °C was het weer op zekere momenten zelfs extreem te noemen. Heerlijk voor zonaanbidders, maar minder prettig voor tuinen en plantsoenen. Hoe kan een hovenier zich op dergelijke omstandigheden voorbereiden en zorgen dat het groen van zijn klanten er spic en span bij blijft liggen en staan?

Het zal niemand ontgaan zijn: het was flink zweten vorig jaar zomer. Niet alleen lag de gemiddelde temperatuur in de maanden juni, juli en augustus op ruim 19 °C, ook was er in die periode twee keer sprake van een landelijke hittegolf. In het zuiden en zuidoosten van Nederland was het zelfs één aansluitende regionale hittegolf van 12 juli tot 8 augustus. Tegelijkertijd was de zomer van 2018 ook een van de droogste zomers sinds 1906. Gemiddeld viel er over het land slechts 105 mm regen, tegen normaal 225 mm. Het neerslagtekort liep begin augustus op tot meer dan 300 mm. Grondwaterstanden zakten ver weg en het waterpeil in sloten, rivieren, kanalen en vijvers kon in een deel van Nederland niet op voldoende niveau worden gehouden. Er werd een sproeiverbod afgekondigd voor de land- en tuinbouw en consumenten kregen het advies de watergift in tuinen tot een minimum te beperken. Bomen, struiken, planten en gazons, die afhankelijk zijn van water, hadden dan ook zwaar te lijden onder de aanhoudende droogte.

Help het groen de zomer door

Foto Van Duren Groenservice

Met lichte vrees wordt daarom naar aankomende zomer toegeleefd. Want zullen de komende maanden net zo warm worden als vorig jaar? Krijgt Nederland opnieuw te maken met een lange periode van droogte? Welke gevolgen heeft dat dan voor tuinen en beplanting? En kan een hovenier eigenlijk iets doen om het groen tegen dergelijke omstandigheden te beschermen? Ja, zeggen enkele experts uit de groenbranche. Volgens André Pes van ACO, Aly Loes Vellema van ECOstyle Professional en Peter Grubben van Jonkers hoveniers kan een hoveniers wel degelijk voorbereidingen treffen om de gevolgen van een extreme zomer te beperken.

Overtollig water opvangen

“Het is hoe dan ook belangrijk om een klimaatadaptieve tuin aan te leggen, zodat je niet alleen goed bent voorbereid op periodes van hitte en droogte, maar ook op eventuele wateroverlast”, zegt André Pes. Hij is salesmanager bij ACO, leverancier van opvang- en afwateringssystemen. “Of je nu een tuin wilt voorbereiden op droge of natte tijden, in beide gevallen is het zaak om te zorgen voor een goede waterafvoer. Traditioneel worden goten voor de afvoer van water aangesloten op het riool. Het probleem dat dan ontstaat, is dat het water weg is en niet ten goede van de tuin komt. Het is daarom zaak dat overtollig water van terrassen en aanbouwen, zoals veranda’s of tuinhuizen, wordt opgevangen en in drogere periodes wordt teruggegeven aan de bodem.”

Dat opvangen van water kan door middel van ondergrondse waterbuffers of infiltratiesystemen. ACO biedt hiertoe zelf de zogenoemde Rainbloxx aan. Dit zijn platte horizontale opvangsystemen, speciaal ontwikkeld voor onder het terras of andere verharding. Via een afwateringsgoot gaat het water naar de opslag. “Mijn tip zou zijn om goten aan te sluiten op een RainBloxx. Afhankelijk van het type wordt 36 tot 120 liter water gebufferd en in de tuin opgenomen. Bovendien is deze oplossing goedkoper dan een aansluiting op het riool.”

Wanneer een hovenier de opdracht krijgt om een tuinhuisje of veranda achter in een tuin te bouwen, adviseert Pes om het water van het dak via een buis af te voeren naar een RainBloxx die vlak onder de oppervlakte van de tuin wordt   geplaatst. “Dek deze af met gravel, lava, eikenboomschors of zelfs substraat met sedum. Het water wordt ook dan langzaam opgenomen door de grond.” Maar ook de afvoer van hemelwater van een woning kan worden gekoppeld aan een waterbuffer, geeft Pes aan. Vanuit die buffer wordt het water geïnfiltreerd langs een boom of langs een haag. “Daarmee sla je twee vliegen in één klap: je voorkomt wateroverlast in de tuin én de bomen of struiken krijgen extra water aangeboden op momenten dat dat nodig is.”

Gezonde bodem als basis

Voldoende water in de grond opslaan is dus één tip. Maar volgens Aly Loes Vellema van ECOstyle Professional speelt de bodem sowieso een cruciale rol als je voorbereid wilt zijn op extreme weersomstandigheden. Hoveniers dienen er volgens haar voor te zorgen dat de bodem in de basis gezond is, zodat in extreme periodes weinig kostbaar water hoeft te worden verbruikt. “Een bodem met een goede structuur is namelijk beter in staat om water vast te houden, zodat de waterhuishouding in droge periodes beter op orde is. Door de juiste bemesting en bodemverbeteraars toe te passen, blijft de bodem gezond en zorg je ervoor dat de planten beter bestand zijn tegen droogte én ziekten. Want de warmte op zich hoeft geen probleem te zijn voor een tuin. In de meeste gevallen kunnen bomen, planten en gazons daar wel tegen en trekt de verkleuring vanzelf weer weg. Maar als de bodem niet gezond genoeg is, kan droogte wél tot problemen leiden en krijgen ziekten en plagen de kans om toe te slaan.”

Insecten tijdig te lijf

ECOstyle Professional is gespecialiseerd in de ontwikkeling en het vermarkten van ecologisch verantwoorde producten en concepten voor bodem, plant en dier. Duurzaamheid staat daarbij centraal. Ook als het gaat om de aanpak van ziekten en plagen. “Insecten houden van warmte, dus die gedijen heel goed tijdens een zomer als vorig jaar”, zegt Vellema. “En doordat de afgelopen winters minder streng en korter waren, zijn er ook minder insecten doodgegaan. Daardoor groeit het aantal plagen steeds verder en kunnen de insecten ook eerder toeslaan. Zo zie je nu al dat de eerste engerlingen actief zijn in tuinen. En hoe warmer het wordt, hoe groter ook het aantal engerlingen, emelten, taxuskevers en buxusmotten wordt. Het is vooral belangrijk om plagen in een vroeg stadium te signaleren, zodat je tijdig actie kunt ondernemen. De inzet van nematoden kan daar een belangrijke rol in spelen. De nematoden gebruiken diverse insectenlarven als voedselbron en planten zichzelf voort. Daardoor neemt het aantal insecten af terwijl het aantal bestrijders groeit. En hoe vroeger je de aaltjes toepast, hoe beter het resultaat.”

Optimale bodemstructuur

Peter Grubben is projectleider bij Jonkers hoveniers uit Venlo. Gevraagd naar zijn tips en adviezen, hamert ook Grubben op het creëren van een gezonde bodem. “Dit bereik je kort samengevat door bij de aanleg van een tuin eerst de structuur van de bodem te optimaliseren, daarna de bodem te ontzuren en deze vervolgens te voeden met organische stof. Daarna is het zaak de grond te enten met meststoffen vol goede schimmels en bacteriën en tot slot moet je voldoende voedingsstoffen – denk aan stikstof, fosfaat, kalium en magnesium – aan de bodem toevoegen.”

Echter, een vanzelfsprekendheid zijn de genoemde zaken voor veel hoveniers nog altijd niet, meent Grubben. Hij vindt dat hier meer aandacht voor zou moeten zijn. “Sowieso: de ene plant of boom is de andere niet. En de ondergrond en omstandigheden waar je als hovenier mee te maken hebt bij de aanleg of het onderhoud van een tuin kunnen ook enorm verschillen. Dus het is niet makkelijk om één algeheel advies te geven als het gaat om beplanting in warme en droge tijden. Maar het begint in ieder geval bij voldoende organische bemesting bij het aanplanten. Door goede compost of veencompost toe te passen, creëer je een vitale bodem waar bomen en planten krachtiger door worden. Dus kijk in eerste instantie goed naar de specifieke locatie en zorg voor gedegen grondwerk.”

Foto: ACO

Hittebestendige beplanting

Wil je er vervolgens voor zorgen dat een tuin goed bestand is tegen de hitte en droogte, dan kun je daar volgens Grubben rekening mee houden bij de keuze van het soort planten. “Grijsbladige en planten met behaarde bladeren zijn over het algemeen beter bestand tegen droogte en hitte dan groene en gladbladige planten. Een Hydrangea macrophylla of boerenhortensia zal bijvoorbeeld sneller slap gaan hangen dan sedum, dat dikkere bladeren heeft. Dus je kunt met het selecteren van planten voor een tuin zeker anticiperen op een warme zomer.”

Met betrekking tot bomen zijn er eveneens soorten toe te passen die beter tegen hittestress kunnen. Grubben: “Denk bijvoorbeeld aan Stypnolobium japonicum of Honingboom, voorheen Sophora japonica genaamd. Of aan Celtis australis, de Oosterse netelboom. Dit zijn belangrijke drachtplanten voor bijen en waardbomen voor vlinders. Een andere optie is Ostrya carpinifolia, de Europese hopbeuk, die hopbelachtige vruchten geeft. Bij heesters is het overigens aan te bevelen om een waterslurper als de boerenhortensia in de schaduw of half in de schaduw te planten en niet vol in de zon. Dan verdampen ze ook veel minder.”

André Pes van ACO benadrukt dat het planten van bomen ook om een andere reden belangrijk is. “Bomen zorgen voor schaduw, maar fungeren ook als een soort van natuurlijke airconditioning. Een boom die water opneemt en weer verdampt, zorgt immers voor verkoeling in warme periodes. Dus leid het water van een terras vooral ook naar de bomen. Zo voed je met regenwater de airco van de natuur en koppel je het nuttige met het aangename.”

Houd de grond luchtig

Naast het selecteren van geschikte planten en bomen is het volgens Grubben ook van belang dat de beplanting op de juiste manier wordt verzorgd in de zomerperiode. “Blijf dus regelmatig schoffelen, houd de grond luchtig en voorzie de planten van een ruime mulchlaag van onder andere compost, boomschors of gravel. Voldoende organische stof zorgt ervoor dat de bodem het water en de voedingsstoffen goed vasthoudt. Een goede bodemstructuur zorgt samen met een goede pH en een goed bodemleven voor krachtige wortels en vitale planten die voldoende weerstand hebben bij een normale periode van droogte.” Grubben adviseert verder om in het voorjaar bij bepaalde vaste planten wat loof in te nemen. “Daardoor ontstaat minder bladmassa, zal de plant minder verdampen en blijft deze dus ook steviger. In het ‘GreentoColour’-vasteplantenconcept wordt dit standaard toegepast door in het voorjaar het net opgekomen loof af te klepelen en als mulchlaag te laten liggen.”

Jacco Strating

Dit artikel is verschenen in Hoveniersvak 2 2019. Niet ontvangen? Klik dan HIER.