Onkruidbestrijding: niet makkelijker, wél duurzamer

‹ Terug naar overzicht
z Geplaatst op:

Sinds november 2017 is de professionele toepassing van gewasbeschermingsmiddelen bij de aanpak van onkruid niet meer toegestaan. Hoveniers moeten sindsdien andere methoden kiezen. Maar wat zijn die alternatieven? En hoe zijn de ervaringen daarmee in de praktijk?

Foto: Aardoom Hoveniers

Het algehele verbod op de chemische bestrijding van onkruid heeft de afgelopen jaren tot aardig wat kopzorgen geleid. Want waar hoveniers voorheen eenvoudig naar een effectief middel als glyfosaat konden grijpen, moet men tegenwoordig creatiever en vooral milieuvriendelijker uit de hoek komen. Het verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de strijd tegen onkruid werd ingesteld vanwege de gezondheidsrisico’s die dergelijke producten met zich meebrengen. Tevens bleek uit onderzoek dat het toepassen van chemische middelen tot een verlies van biodiversiteit in de natuur leidt. Om die reden werd het middelenverbod in 2016 ingesteld voor toepassing op verhardingen en een jaar later ook uitgebreid naar niet-verhardingen.

Onduidelijkheid

De afschaffing van bestaande middelen is voor veel hoveniers een forse streep door de rekening. Immers, het bestrijden van onkruid wordt er niet makkelijker op. Waar voorheen snel en effectief een product als Roundup kon worden ingezet, moet men nu zoeken naar alternatieve methodes. Die zijn gevonden. Het behandelen met heet water, het wegbranden van onkruid en het afdekken van oppervlakten met bijvoorbeeld landbouwzeil zijn inmiddels allemaal beproefde methodes. Maar hoveniers moeten zich die nieuwe werkwijzen niet alleen eigen maken, ook moeten zij investeren in nieuwe producten, apparaten en machines.

Daar komt bij dat in het begin ook lang niet voor iedereen duidelijk was wat nu wel en niet is toegestaan, zo beaamt Henriekus Stip van Hoveniersbedrijf Stip uit Elspeet. “Het verbod op bestrijdingsmiddelen heeft voor veel onduidelijkheid in onze sector gezorgd en dat is jammer. Die onduidelijkheid ontstond volgens Stip vooral doordat Nederland al een verbod op glyfosaat afkondigde toen Europa nog discussieerde over het al dan niet verbieden van de verkoop. En nog steeds is het kopen van producten met glyfosaat niet verboden in Europa en ook particulieren mogen het gewoon gebruiken. “Ik zag nog regelmatig collega’s die met Roundup het onkruid op de stoep bestreden. En dat terwijl dit al vanaf 31 maart 2016 verboden is. Maar feit is dat die makkelijke oplossing nu echt voorbij is.” Stip kent de discussie over de schadelijkheid van glyfosaat, maar hij wil zich daar liever niet in mengen. “Er zijn zoveel onderzoeken die allemaal weer een ander resultaat melden. En daarbij is het ook net welke factoren je meeneemt en meeweegt in het onderzoek. Zo hebben ook onder meer uitlaatgassen bij alternatieve bestrijdingsmethoden een behoorlijke milieu-impact. Feit blijft dat wij bij de bestrijding van onkruiden aan regels gebonden zijn. En voor mij persoonlijk is wel duidelijk dat we zo min mogelijk natuurvreemde stoffen in de bodem moeten brengen. Door het verbod op onkruidbestrijdingsmiddelen komt het uiteindelijk weer op vakmanschap aan. Daar ben ik erg blij mee. Met onkruidbestrijdingsmiddelen hadden we een middeltje tegen een ongewenst kwaaltje, maar de oorzaak van het probleem werd er niet mee opgelost. Daar moeten we als hoveniers nu veel bewuster mee bezig zijn.”

Duurzame keuzes

Onkruidbestrijding

Foto Empas

Stip geeft aan dat hoveniers bij de aanleg en het onderhoud van tuinen nu worden gedwongen om veel duurzamere keuzes te maken. “En dat is mooi, want er zijn gelukkig veel mogelijkheden om dat ook te doen.” Zo legt Stip bijvoorbeeld ook onderhoudsarme tuinen aan, waarbij het gebruik van stropellets zorgt dat de onkruidgroei minimaal is. “Het gebruik van deze ecologische bodembedekkers, gemaakt van tarwestro, voorkomt mos- en onkruidgroei in tuinen. Daardoor is twaalf tot achttien maanden geen andere bestrijding nodig.” Ook Ricardo Kuijpers, eigenaar van Kuijpers Hoveniers en Tuinontwerpers uit Den Haag, moest na het verbod op chemische onkruidbestrijding op zoek naar alternatieven. Hij koos ervoor het onkruid te lijf te gaan met heet water. “Door onkruid te besproeien met bijna kokendheet water van 99,5 °C, wordt de celstructuur van het onkruid vernietigd en stollen de eiwitten in de plant. De geraakte delen beschadigen direct. Wanneer er voldoende water wordt gebruikt, kunnen zelfs de wortels beschadigen. De entree, het terras en de tuin zien er na de behandeling weer prachtig uit. En aanwezige zaden kiemen niet meer en sterven direct af.”

Substantieel minder onkruid

Een zeer effectieve methode dus, zo geeft Kuijpers aan. Hij verwijst daarbij ook naar onderzoeken die het effect van deze aanpak onderschrijven. “De universiteiten van Gent, Kopenhagen en Wageningen komen tot dezelfde conclusie: onkruid bestrijden met heet water is niet alleen milieuvriendelijk, maar ook een van de meest effectieve methodes om onkruid aan te pakken. Met heet water kun je met de helft van de behandelingen volstaan ten opzichte van hete lucht of branden. Het leidt tot een substantieel lager onkruidpercentage in vergelijking met alle andere duurzame methodes. Bovendien is het niet alleen effectief tegen onkruid, maar ook tegen mos en algen.”

Om op deze manier onkruid aan te pakken, moest zijn bedrijf wel machines aanschaffen. “Speciaal voor bedrijven en verenigingen van eigenaars hebben we een aanhanger met een installatie inclusief een grote watertank. Daarnaast hebben we voor particulieren een compactere machine.deze kan worden gekoppeld aan een aftappunt in de tuin en is zeer mobiel. Zo kunnen wij in de kleinere tuinen ook makkelijk uit de voeten met deze machine.” Kuijpers raadt klanten overigens wel aan om eerst een nulbeurt uit te laten voeren. “Daarbij overgieten we eerst het grove onkruid met heet water en halen we vervolgens de verdorde planten weg. Daarna komen wij op basis van een vaste frequentie langs om jong opkomende onkruiden in de kiem te smoren. Zo ziet een tuin of terrein er altijd netjes uit.”

Meerkosten

Aardoom Hoveniers uit Ridderkerk werkte al ver voor het verbod op chemie met alternatieve methoden om onkruid te verwijderen, geeft directeur Dionysios Sofronas aan. “Al sinds 2011 zetten wij intensief in op een duurzame en milieuvriendelijke benadering. Er zijn verschillende alternatieven mogelijk die het onkruid net zo effectief verwijderen. Het grote verschil is alleen dat deze methoden geen normoverschrijdingen in het oppervlaktewater engrondwater tot gevolg hebben.”

Het afdekken van onkruid met plastic is een methode die door sommigen wordt toegepast, anderen branden het onkruid weg. Aardoom kiest hoofdzakelijk voor de al genoemde heetwatermethode, mede omdat uit onderzoeken is gebleken dat die werkwijze de minste nevenschade veroorzaakt en het meest effectief is. Sofronas erkent wel dat daar een investering voor nodig was. “Bij alternatieve vormen als heet water, borstelen en branden ontkom je er niet aan om dat met kostbare apparatuur te doen. Dus ja, dat heeft zeker meerkosten met zich meegebracht ten opzichte van de aanpak met chemische middelen. Daar komt bij dat je altijd afhankelijk bent van wat er vanuit de markt wordt aangeboden. Je ziet wel dat die apparaten en machines steeds duurzamer, schoner en zuiniger worden, dat is een goede ontwikkeling. Maar ook dat soort ontwikkelingen kost geld. En helaas zijn veel klanten niet bereid om die meerkosten te betalen.”

Foto: Aardoom Hoveniers

Kennis van natuur en planten

Om onkruid op de lange termijn te lijf te gaan, bepleit Sofranos echter vooral een integrale aanpak. “De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er niet één beste manier is voor alle situaties, benadrukt Sofronas. “De realiteit is genuanceerder en een gecombineerde aanpak en het inzetten van verschillende technieken werkt eigenlijk het beste. Zeker als je niet alleen onkruid wilt bestrijden, maar er ook voor wilt zorgen dat onkruid op de langere termijn geen kans krijgt.”

Aardoom Hoveniers overlegt daarom altijd met de klant welke methode in de specifieke situatie het beste aansluit en het meest effectief zal zijn. “Bij alternatieve vormen van onkruid bestrijden is het bovendien erg belangrijk om kennis te hebben van wilde planten. Iedere plant heeft zijn unieke eigenschappen en moet dus op een andere wijze bestreden worden. Kennis van de natuur en van planten wordt daarom steeds belangrijker en daar zou ook de voornaamste kracht van hoveniers moeten liggen. Als je die kennis namelijk niet hebt, wordt het heel lastig om het probleem echt bij de bron aan te pakken.”

Volgens Sofranos is het van belang dat een hovenier verder kijkt dan bestrijding alleen. “Je moet bij de ontwikkeling en aanleg van een tuin al nadenken over het onderhoud en beheer. Wij willen onkruid daarom juist aanpakken door gebruik te maken van de natuurlijke concurrentiekracht van de plant.” Er zijn volgens Sofranos gewenste planten met mooie bloemen of mooi blad die sterker zijn dan sommige ongewenste kruiden. “We kunnen deze planten inzetten om ervoor te zorgen dat ongewenste planten minder kans hebben om voet aan de grond te krijgen.” Onkruid bestrijden zal in de toekomst dan ook op een meer ecologische wijze plaatsvinden, meent hij. “Wij juichen die ontwikkeling toe en werken nauw samen met deskundigen en plantenkwekers om slimme plantconcepten te ontwikkelen die onkruid kunnen voorkomen. Want als je probeert onkruid voor te zijn, hoef je ook minder te bestrijden.”

Eigenaarschap creëren

Wil een dergelijk concept slagen, dan is het volgens Sofronas wel belangrijk dat de tuineigenaar daar zelf ook serieus mee omgaat. “Je moet particulieren of bedrijven dus meenemen in dit verhaal om betrokkenheid te creëren. Als je kiest voor een onderhoudsvrije tuin is het niet klaar bij de aanleg ervan. Je zult met zorg en aandacht met zo’n tuin om moeten gaan om ervoor te zorgen dat je daar over een lange periode voordeel uithaalt.”

Sofranos zag het verbod op chemische bestrijding daarom direct als een kans, geeft hij aan. “Onkruid mag dan wel een grote bron van ergernis zijn, het verwijderen ervan legitimeert niet dat het milieu schade wordt toegebracht. Omdat wij ons al in een vroeg stadium hebben toegelegd op duurzame manieren van onkruidverwijdering én het voorkomen van onkruid, zijn wij daar inmiddels zeer bedreven en ervaren in. Wij zijn zeker niet het enige bedrijf dat stappen heeft gezet met een integrale aanpak, maar ik denk wel dat wij op dit vlak verder zijn dan de gemiddelde hovenier. Al begint het gelukkig wel te kantelen binnen de branche. Want als je alleen blijft focussen op onkruidbestrijding, dan ga je de strijd verliezen.”

Jacco Strating

 Vanuit een bakfiets

Door de strengere wetgeving kunnen chemische middelen niet meer worden ingezet voor de bestrijding van onkruid. Maar volgens Gerard Baars van Empas is het ook niet mogelijk om de oude methode op een meer duurzame wijze exact na te bootsen. “Voorheen had een hovenier enkel een flesje gif en een spuitje bij zich. Dat nam geen ruimte in beslag en kon snel en effectief worden toegepast. De alternatieven die zich sinds het verbod hebben aangediend, vragen echter meer investering, ruimte en tijd.”

Thermische bestrijding

Empas is gespecialiseerd in thermische onkruidbestrijding met heet water. Hiertoe ontwikkelde het bedrijf twee machines die weliswaar eenvoudig in gebruik en effectief zijn, maar die ten opzichte van de oude situatie ook nadelen met zich meebrengen. “Om te beginnen moeten hoveniers zo’n grote machine aanschaffen en vervolgens moet je die ook vervoeren als je naar een klant gaat. Dat vraagt dus om een aanhanger of een grotere bus. Verder moet je de machine uit je auto halen, naar de tuin rijden en aansluiten, wat dus meer tijd kost. En afhankelijk van het type machine moet je ook water en stroom bij jouw klant weghalen.” Desondanks is het aanpakken van onkruid met heet water volgens Baars wel de meest effectieve methode. “Wij bieden een kleinere machine op luchtbanden aan, dat door vrijwel elke poortdeur kan, en een volledig autonoom werkende machine die geen water en stroom van buitenaf nodig heeft. Die laatste machine heeft een hogere capaciteit, maar is ook groter en daardoor minder makkelijk te vervoeren. Voor reguliere tuinen wordt dan ook vaak het kleinere model ingezet, de grotere machine is meer geschikt voor grote projecten en bedrijven.” Baars wijst op een bijzonder initiatief van Stam Tuinvormgeving uit Veenendaal. Dat bedrijf liet een machine van Empas op een elektrische bakfiets plaatsen om zo op basis van abonnementen periodiek bij consumenten langs te gaan voor onkruidverwijdering. “Een slim idee, waardoor onkruidbestrijding prijstechnisch toch interessant blijft voor klanten. Wij hebben met veel enthousiasme aan dat initiatief meegewerkt.”

Dit artikel is verschenen in Hoveniersvak 2 2019. Niet ontvangen? Klik dan HIER.